Çӗр чӗтренӗвӗсем мӗнрен пулаҫҫӗ?

 Çӗр чӗтренӗвӗсем мӗнрен пулаҫҫӗ?

Ҫӗре хускатакан аркатакан пулӑмсем хыҫӗнче

Ҫӗр чӗтренӗвӗсем тектоника плитасем ҫапӑннӑ чухне пулакан пусӑм пухӑннипе пулаҫҫӗ. Юлашкинчен плитасем пӗр-пӗрин ҫумӗнчен шӑваҫҫӗ те питӗ пысӑк энерги тухать, ҫӗр витӗр сейсмикӑллӑ хумсем ярать. Ҫурӑлнӑ вырӑн час-часах ҫӗр айӗнче темиҫе километрта пулать; ӑна фокус е гипоцентр теҫҫӗ. Ҫӗр ҫийӗнчи ун ҫийӗнчи пӑнчӑ — эпицентр, унта ытларах сиен пулать. Ҫӗр чӗтренӗвӗн ҫурӑк линийӗн тӗсне кура тӗрлӗ характеристика пулать, анчах вӗсем шыв айӗнче пулсан, вӗсем питӗ пысӑк сиен кӳме пултаракан хумсем кӑларма пултараҫҫӗ — вӗсене цунами теҫҫӗ.

Çӗр чӗтренӗвӗн хумӗсем

Сейсмика хумӗсем Ҫӗр хуппи витӗр мӗнле ҫӳреҫҫӗ

Пӗрремӗш хум

Р хумӗсем Ҫӗр хуппи витӗр каялла та малалла ҫӳреҫҫӗ, ҫӗре хумпа пӗр йӗрпе куҫараҫҫӗ. Вӗсем хумсенчен чи хӑвӑрт куҫаканнисем, 6-11 км/с (3,7-6,8 миль/с) хӑвӑртлӑхпа каяҫҫӗ, яланхи пекех сасартӑк ҫапӑнса малтан ҫитеҫҫӗ.

Иккӗмӗш хумсем

S хумӗсем хум еннелле перпендикулярлӑн ҫӳлелле те, аялалла та куҫаҫҫӗ, ҫакӑ вара Ҫӗр хуппинче ҫаврӑнакан хускану кӑларса тӑратать. Вӗсем Р хумӗсенчен ерипенрех, 3,4-7,2 км/с (2,1-4,5 миль/с) хӑвӑртлӑхпа ҫӳреҫҫӗ, шӗвек мар, хытӑ япала витӗр ҫеҫ куҫма пултараҫҫӗ.

Юрату хумӗсем

P тата S хумсем пек мар, ҫиелти хумсем Ҫӗр ҫийӗпе ҫеҫ куҫаҫҫӗ тата чылай ерипенрех куҫаҫҫӗ. Юрату хумӗсем, Британи сейсмологӗ AEH Love ятне панӑскерсем, икӗ тӗрлӗ хумран хӑвӑртраххисем, вӗсем ҫӗре енчен еннелле, хум еннелле перпендикулярлӑн силлеҫҫӗ.

Рэйли хумӗсем

Рейли хумӗсем, акӑлчан физикӗ лорд Рейли ячӗпе панӑскерсем, — ҫӗр ҫийӗнчи хумсем, вӗсем ҫӗре эллипс евӗрлӗ хусканупа чӗтретеҫҫӗ. Ҫӗр чӗтренӗвӗ вӑхӑтӗнче ҫӗр ҫийӗнчи хумсем юлашкинчен ҫитеҫҫӗ, анчах вӗсем питӗ хытӑ чӗтреннипе час-часах инфратытӑма ытларах сиен кӳреҫҫӗ.