Ер тепренювлери неден пейда ола?
Ерни арекетке кетирген йыкъыджы адиселернинъ артында .
Ер тепренювлери тектоник плиталары чарпышкъанда пейда олгъан басымнынъ топланувындан пейда ола. Сонъунда плиталары бири-бирининъ янындан тайып кечелер ве пек чокъ энергия чыкъып, ерден сейсмик далгъалар ёллайлар. Сыныкъ пейда олгъан ер чокъ вакъыт бир къач километр ер астында ола; о, фокус я да гипоцентр оларакъ беллидир. Юзьде догърудан-догъру онынъ устюндеки нокъта эпицентрдир, мында зарарнынъ чокъусы пейда ола. Зельзелелернинъ сынъыр сызыгъынынъ чешитине коре чешит хусусиетлери бар, лякин олар сув астында пейда олгъанда, буюк йыкъынтыларгъа къабилиетли балабан далгъаларны къозгъай билелер – буларгъа цунами дейлер.
Зельзеле далгъалары .
Сейсмик далгъалар Ер къабугъындан насыл кечелер
Биринджи далгъа .
Р далгъалары Ер къабугъындан огге-арткъа юрип, ерни далгъагъа коре кочюрелер. Олар далгъаларнынъ энъ тез арекетлеридир, тахминен 6—11 км/с (3,7—6,8 миль/с) темпнен кетелер ве, адет узьре, апансыздан тепренювнен биринджи олып келелер.
Экинджи дереджели далгъалар .
S далгъалары далгъанынъ ёнелишине перпендикуляр оларакъ ашагъы-юкъары арекет этелер ве Ер къабугъында дёгюльме арекетини догъуралар. Олар Р далгъаларындан яваш олып, тахминен 3,4—7,2 км/с (2,1—4,5 миль/с) тезликнен кетелер ве тек сувлу дегиль де, къатты мадде ичинде арекет эте билелер.
Севги далгъалары .
Р ве С далгъаларындан фаркълы оларакъ, ер устю далгъалары тек Ер юзю боюнджа арекет этелер ве чокъ яваш ола. Ингильтере сейсмологы А. Э. Х. Лавнынъ адыны ташыгъан севги далгъалары эки чешитнинъ тезджесидир ве далгъанынъ ёнелишине перпендикуляр оларакъ, ерни бир тарафтан экинджи тарафкъа чайкъайлар.
Релей далгъалары .
Ингильтере физиги лорд Рейлининъ адыны ташыгъан Релей далгъалары — ернинъ эллиптик арекетте къалтырамасына себеп олгъан юзю далгъаларыдыр. Юзь далгъалары зельзеле вакътында сонъки келелер, амма оларнынъ кетирген кучьлю силкинювлери себебинден чокъ вакъыт инфраструктурагъа энъ чокъ зарар кетире.
No comments:
Post a Comment