Ifa usun ach sipwe osukosuk ren an epwe tori aramas ewe semwen Ebola?
Ewe semmwen Ebola lon ewe fonuen Congo a choufetal nge aramas rese kuna. Ifa ükükün ach osukosuk?
Tori ekkoch ran a no, ekiekin fonufan a chok nom won ewe Hantavirus . Iei, a ussun ita pwe ewe semmwen Ebola a fen nemeni aramas , me lon lapalapan mi fokkun ngau.
Ewe Mwichen Sou Pwungupwungun Fonufan a apasa pwe ewe semmwen Ebola a fis pokiten ewe semmwen itan Bundibugyo lon ewe fonuen Congo me Uganda eu minen eppet ngeni aramas meinisin mi osukosuk ren unusen fonufan .
Iwe nge, a menlapei pwe ekkewe allük fän iten eü semwen rese fis, inaamwo ika ina eü popun a watte osukosuk. Non ewe fonu Congo, 336 aramas ra ekieki pwe ra uri ewe semwen me 88 ra mano.
Ewe nenien tumun me tumunun semwen non Africa a kokori ew mwich mi mwitir ren ekkewe sou-emwenin ewe fonu Congo, Uganda, South Sudan me ekkewe chon angangen fonufan pwe repwe achocho ne tumunu ekkewe fonu me apochokuna ar achocho ne atawei ewe osukosuk.
Nge me mwen ach sipwe niuokus, sipwe poputa mettoch (cooly) seni nepoputan.
Met ewe semmwen Ebola?
Ebola a chuen nnielo aramas fan chommong, inaamwo ika a keran chok foruta ekkewe safei me ekkewe minen eppet. Seni 1976, lupwen a ffatolo ekkewe aewin semmwen lon ewe fonu mi iteni Zaire lon ena fansoun, iei ewe Muun Congo, a fen nnielo ukukun 15,000 aramas lon Afrika.
Ewe virus a tori aramas ren konik non inisum me ekkewe esisinen ei semwen ina fever, chcha me fitikoko.
Ewe virus a fen choufetal nge ese wor emon a kuna ren fitu wiik lon eu leeni mi feiengau ren maun lefilen aramas, iwe, a weires an epwe pinei. Ina ewe sokkun Bundibugyo mi kan fis, nge a watte chochoon aramas mi malo , lefilen eu-na-engol me esopw aramas mi uri ewe semmwen.
Me ren ewe WHO, ewe feiengau ngeni ekkewe ekkoch fonufan a chuen kukkun. Pwan mwo non ewe fansoun watten semwen non 2014-2016, mei wor chok 3 case non UK, meinisin ir chon angangen pekin safei ra fen pwisin finata ar repwe aninis.
"Ewe osukosuk a kon weires pwe a lamot epwe wor tipeeufengen lefilen muu ," alon Dr.
Ewe napanap mi chék chéúfetál lón Bundibugyo me an kewe osukosuk .
Ewe semmwen mi fis iei a fis pokiten ewe sokkun Bundibugyo mi kan fis , eu me lein ekkewe ulumon mi silei pwe a efisata semmwen mi chou, nge rese kon lien silei. A fen efisata me mwan ruu chok kukkun semwen, non 2007 me 2012, a nieno 30%-50% aramas ra uri.
Bundibugyo a efisata osukosuk watte. Ese wor ekkewe opposun eppetin semwen ika safei mei mumuta ren ei taropwe , me ekkewe tes ren an epwe fat ika mei wor semwen mei kan atai.
An safei a anongonong won tumunun aninis, tumunun metek, tumunun semwen, tumunun konik, me mongo. Ewe tumun me mwen fansoun a fokkun alapalo ewe tufichin manau.
Ekkewe esisin ra pwa ruu ngeni 21 ran mwirin an emon a uri ewe semwen , akkomw a usun chok ewe flu, ren fever, metek mokuran me apwangapwang, me a fefeita ngeni fitikoko, fitikoko, fitikoko non kinikinin inis me chcha.
Ewe semwen a fis ren ekkewe konikin inis mi limengau, akkaewin chcha me fitikoko, nge fan chommong a chok fis mwirin an a pwa ekkewe esissin.
Ewe fansoun mwochomwoch me ekkewe weires lon ewe leeni .
Ewe aewin case mi sinei a mak non April 24, me a tori 3 wiik ren an epwe fat pwe ewe semwen a fis . Ewe mwitir ne kuna a wewen pwe ekkewe nenien tumunun pekin safei ra nom mwirin won ewe osupwang ar repwe nemeni ewe fitikoko.
Ewe WHO a ouroura pwe ena mettoch epwe tongeni efisata eu “malapalap mi fokkun watte lap seni ewe mi makketiu iei.”
Ach sipwe mwitir esinna ekkewe mi uri me ar kewe tufichin chuuriir ina ewe kiien ewe angangen anisi, usun chok ach sipwe eppeti an epwe tori aramas ewe semwen non ekkewe pioing me nenien tumun. A pwal lamot an epwe peiaseni ewe mi máló fán túmún, pún inisin a chúen tongeni úri.
Ewe osukosuk a weires pokiten chommongun aramas ra fen uri me ewe ennet pwe ewe semwen a fis non ekkewe neni mi fis maun, ren nap seni 250,000 aramas ra su seni imwer. Ekkei neni mei pachenong ekkewe minefo mei wor aramas mei tongeni fetan me non fansoun mwochomwoch, minne a anapano ewe feiengawen an epwe tori aramas.
Ina mwo ika a wor weires, Congo a wor watten an sinei usun an epwe angang won Ebola me ewe ponuwen ikenai a "fokkun pochokun nap seni engon ier a no", anongonong won Dr. Daniela Mano seni ewe Sukunen Safei non London, ewe a kapas ngeni ewe BBC .
Ewe mwirinon ewe semwen epwe kapung ren mwitir me pwungun ewe angangen anisi aramas ikenai.